Сатирик журналистика тарихы (XX гасыр башы)

кат күзәткәннән соң, гасыр башында атылган уктай бик кыска вакыт эчендә чыгып калган «Уклар» журналының әһәмиятенә, үзенчәлекле якларын кабат билгеләп үтәсе килә. Иң элек татар журналистикасы тарихында беренче мөстәкыйль сатирик басма буларак бәяләнүе бәхәссез. Икенчедән, әлеге журналны чыга­руда турыдан-туры үз өлешен керткән Тукай сатирасының нәкъ менә шушы журналда үсеш алуы сатирик басмалар арасында аның кыйммәтен бәяли. Өченчедән, журнал Уральск шәһәрендә нәшер ителә. Биредә, «Әлгасрел җәдит», «Фикер» газеталарының, К. Мотыйгый эшчәнлегенең йогынтысы булу үзе дә күп нәрсәләр турында сөйли.Сатирик басмалар арасында зур һәм тирән эчтәлекле журналларның икенчесе Оренбургта чыккан «Карчыга» журналы белән чагыштырганда «Уклар» көндәлек тормыш мәсьәләләренә күбрәк урын бирә һәм киңрәк туктала. Тормыштагы булган хәлләрне сатира утына алып юкка чыгарыга омтыла. Мәсәлән, аң-белемсез, надан кешенең хайваннан аермасы юк, ди журнал («Уклар», № 4). Халык арасында төрле хорафатлар таратучы, им-том белән шөгыльләнүче шарлатаннар журналда аяусыз кам- чылана. Татар тормышының караңгы яклары, тормыш-көнкүреш шартларының булмавы белән аңлатылып үтә. Татар тормышыңда­гы эчкечелек нәрсәгә алып баруын «Аракы кибетендә» - («Уклар», № 1), «Ике пьянчук» - («Уклар», № 6) язмаларыннан укырга була.Журналда гасырлар буе хөкем сөргән феодаль-патри- архаль тәртипләрнең төп терәге булган, бу тәртипләрне «изгеләндерелгән» ислам диненә һәм руханиларга каршы көрәш киң урын алып тора. «Уклар»ның «Сүз башы»нда «ялган ишан­нар», «мөтәгассыйб хәзрәтләр» һәр яңалыкның, мәгърифәтнең до­шманга, татар халкының алга барышына комаучаулаучы зәһәрле көч итеп күрсәтелә. Бу урында журналның дингә, руханиларга каршы көрәшенең тарихи чикләнгәнлеген, каршылыклардан азат булганлыгын әйтеп китәргә кирәк. Әгәр «сафландырылган» дин хөкем сөрсә, татар халкы тизрәк алга ...